"Ik ben moe. Maar het komt wel goed als het wat rustiger wordt." Ik hoor het regelmatig. Van ondernemers die al maanden op halve kracht functioneren, maar zichzelf blijven wijsmaken dat het tijdelijk is. Dat het erbij hoort. Dat ze gewoon even door moeten. Tot het niet meer gaat.
Een burn-out als ondernemer is anders dan een burn-out in loondienst. Er is geen leidinggevende die het signaleert. Geen HR die je naar huis stuurt. Misschien niet eens een ziekteverzuimbeleid dat in werking treedt. Jij bent de enige die de rem kan intrappen. En dat maakt het juist zo gevaarlijk, want de meeste ondernemers zijn er heel goed in om die rem te negeren.
Ondernemen vraagt veel. Dat weet je. Maar er zit iets structureels in de manier waarop veel ondernemers werken dat hen extra kwetsbaar maakt. Ten eerste is er geen duidelijke grens tussen werk en privé. Je telefoon staat altijd aan. Een idee om 23.00 uur wordt een uur later een gewerkt uurtje. Een rustige zaterdag wordt een halve werkdag. Langzaam maar zeker vervagen de grenzen en daarmee ook je herstelruimte.
Ten tweede identificeren veel ondernemers zich volledig met hun werk. Je bent niet iemand die een bedrijf runt. Je bént je bedrijf. Dat betekent dat elke tegenslag persoonlijk voelt. Elke mislukte pitch. Elke klant die afhaakt. Elke maand die financieel tegenvalt. Het is niet alleen zakelijk nieuws, het raakt je gevoel van eigenwaarde.
Ten derde is er de cultuur van doorzetten. In ondernemersland wordt hard werken verheerlijkt. Wie moe is, is succesvol. Wie grenzen stelt, is niet ambitieus genoeg. Die cultuur maakt het bijna onmogelijk om eerlijk te zijn over wat je écht voelt. Het resultaat: je holt door tot je lichaam je dwingt te stoppen.
Burn-out ontstaat niet van de ene op de andere dag. Het is een sluipend proces. En de meeste signalen zijn er al lang voordat iemand echt uitvalt. Herken je een of meer van deze dingen?
Dit zijn geen tekenen van zwakte. Dit zijn signalen van je lichaam die aangeven dat je te lang en te hard hebt gewerkt.
In mijn werk als psycholoog en coach zie ik dat een burn-out bij ondernemers zelden puur een kwestie van te veel werk is. Meestal zit er iets diepers onder. Veel ondernemers werken hard vanuit een onderliggende overtuiging: ik moet presteren om van waarde te zijn. Of: als ik stop, val ik door de mand. Of: rust voelt als falen.
Die overtuigingen zijn vaak al heel oud. Ze komen niet uit je bedrijf. Ze komen uit je opvoeding, je ervaringen, de omgeving waarin je bent grootgebracht. En zolang je ze niet herkent, sturen ze je gedrag zonder dat je het doorhebt. Je werkt dan niet alleen hard omdat het nodig is. Je werkt hard omdat stoppen onveilig voelt. Dat is een fundamenteel ander probleem dan een overvolle agenda. En het vraagt ook een andere oplossing.
Laat ik eerlijk zijn: er is geen quick fix. Geen vijf tips die burn-out voorkomen als je onderliggende patroon hetzelfde blijft. Maar er zijn wel concrete dingen die het verschil maken. Tenminste, als je ze serieus neemt.
1. Ken je eigen signalen voordat het te laat is. De meeste mensen weten achteraf precies wanneer het fout begon te gaan. Ze zagen de signalen, maar negeerden ze. Sta even stil: wat zijn voor jou de eerste tekenen dat het niet goed gaat? Een korter lontje? Geen plezier meer in dingen die je normaal leuk vindt? Continu een onrustig en gejaagd gevoel? Maak deze klachten bewust. Schrijf ze op. En spreek met jezelf af wat je doet als die signalen er zijn.
2. Stop met wachten op rust. "Als het wat rustiger is, dan ga ik bijtanken." Of: "Als dat project klaar is, kan ik ontspannen." Vaak staat er weer een volgend project of een volgende deadline te wachten. Rust moet je inplannen net zoals je een vergadering inplant. Niet als beloning achteraf, maar als onderdeel van hoe je werkt. Het patroon waarbij rust altijd wordt uitgesteld naar later, ik noem het de als-dan val, is een van de meest voorkomende valkuilen die ik zie bij ondernemers.
3. Leer het verschil kennen tussen moe zijn en uitgeput zijn. Moe zijn hoort bij hard werken. Uitgeput zijn is een ander verhaal. Moeheid herstel je met slaap, rust en ontspanning. Uitgeput zijn herstel je niet door korte acties of keuzes. Dit vereist eerlijk kijken naar je gedrag en patronen, om vervolgens stap voor stap gezondere keuzes te maken die misschien niet zo prettig aanvoelen.
4. Onderzoek wat er echt achter je volle agenda en gevoel van 'drukte' zit. Niet alle drukte is onvermijdelijk. Sommige drukte creëer je zelf. Om niet te hoeven voelen bijvoorbeeld. Om niet te hoeven stilstaan bij vragen die ongemakkelijk zijn. Wat zou er gebeuren als je morgen een dag niks deed? Wat zou er dan omhoogkomen? En durf je dat aan te kijken?
5. Praat erover. Niet de 'druk druk druk'-versie die je aan iedereen vertelt. Maar het echte verhaal. Met iemand die luistert zonder meteen met oplossingen te komen. Dat kan een vriend zijn, een collega of een coach. Verborgen leed is zwaarder dan gedeeld leed. En misschien kom je tot inzichten die je normaal gesproken niet zou hebben.
Er is iets wat ik keer op keer zie bij de ondernemers met wie ik werk: juist de mensen die mentaal sterk zijn, lopen het grootste risico. Omdat ze zo goed zijn in doorzetten. In rationaliseren. In zichzelf ervan overtuigen dat het wel goed gaat. Hun kracht werkt als beschermlaag. Niet alleen naar buiten, maar ook naar zichzelf. Mentale kracht is waardevol. Maar als je die kracht inzet om je eigen signalen te negeren, dan wordt het een flinke valkuil.
Echt sterk zijn betekent dat je eerlijk kunt zijn over wanneer jouw grens is bereikt. Dat je durft te stoppen voordat je lichaam jou tot stilstand dwingt. Want dit laatste, gedwongen stoppen, is altijd pijnlijker en kostbaarder. Het kost meer tijd. Meer geld. Meer kruim. En je komt meer (mentale) demonen tegen dan je zou willen.
Als je dit leest en denkt: dit gaat over mij, neem dat serieus. Niet als reden om in paniek te raken, maar als uitnodiging om eerlijk naar jezelf te kijken. Hoe goed kun jij ontspannen? Hoe rustig voelt het in je hoofd? Hoe fit voel jij je? Sta jij minimaal 7 van de 10 dagen vol energie op, zin in de dag? Of wordt elke dag steeds meer een gevecht omdat je denkt: hoe moet ik dit in godsnaam volhouden? En waarom doe ik dit mezelf aan?
Dit zijn geen luxevragen. Ze zijn de basis van duurzaam ondernemen.
Een burn-out is zelden het echte probleem. Het is het eindpunt van een lang proces waarin je steeds verder van jezelf af bent geraakt. Je eigen behoeften, je grenzen, datgene wat je écht belangrijk vindt. Wat er onder zit is vaak simpeler en tegelijk veel ongemakkelijker: je leeft een leven dat niet helemaal bij je past. Je maakt keuzes vanuit wat moet, wat verwacht wordt en wat (financieel) oplevert. Niet vanuit wat je diep van binnen écht wilt.
Daar gaat mijn boek Van Binnenuit Gelukkig over. Niet over burn-out als diagnose en terugklimmen naar je oude leven, maar over de weg terug naar jezelf. Leren wie je bent, wat je nodig hebt en hoe je keuzes maakt die oprecht bij je passen. Ook als ondernemer, ook als je het druk hebt, ook als de buitenwereld zegt dat je het goed voor elkaar hebt.
Het is geen therapieboek. Het is een praktisch handboek voor mensen die merken dat succesvol zijn en gelukkig zijn niet hetzelfde zijn.
Heel sporadisch neem ik nog 1-op-1 premium coachtrajecten aan van gemotiveerde vrouwelijke ondernemers. Ondernemers die 6 maanden tot 1 jaar willen investeren in hun mentale gezondheid en geluk. Geen standaard praatsessies, maar een integraal traject waarin psychologie, yoga, adem, meditatie en spirituele verdieping samenkomen, afgestemd op wie jij bent en wat jij nodig hebt. Een leven waarin je oprecht kan genieten van alles wat je hebt bereikt en nog gaat bereiken, inclusief de juiste zingeving en oprechte zelfacceptatie. Als jij hierin interesse hebt, stuur een mail naar: info@louisehildebrand.nl.