"It is so bad. So painful. I am so ashamed."
Ze zat tegenover me. Een Indiase promovenda aan de TU Eindhoven. Intelligent. Gedreven. En volledig vastgelopen. Ze kon haar werk niet meer doen. De stress was te groot. Na drie gesprekken vertrouwde ze me eindelijk het verhaal toe.
Ik had ondertussen van alles bedacht waar ze mee zou kunnen worstelen. Seksueel misbruik. Een misdrijf. In elk geval iets heftigs en groots. Ik bereidde me voor op een zwaar en emotioneel verhaal.
Toen zei ze het.
"I tried to kiss a man who was engaged."
Mijn hoofd begreep er even niks van. Ze had geprobeerd een man te zoenen die verloofd was? Dat was het. Het grote trauma dat haar maandenlang had verlamd, haar concentratie had gestolen en haar werk volledig had platgelegd.
Ik probeerde mijn verbazing zo goed mogelijk te verbergen. Want haar pijn was echt. Alleen de oorzaak was niet de gebeurtenis zelf, maar het verhaal dat haar cultuur daaraan had gekoppeld. Een verhaal over schaamte. Een schande die onherstelbaar is.
Ik vertelde haar dat dit in het westen geen grote schande zou zijn. Dat ik haar als psycholoog en als vrouw niet veroordeelde. Ze was overduidelijk opgelucht. Volgens haar viel er een last van haar schouders. Na het vierde gesprek liet ze me weten dat ze haar werk weer volledig had opgepakt.
Wat ik haar uitlegde noemde ik 'culturele gevangenissen'. Culturen beoordelen bepaald gedrag als fout of goed, terwijl hetzelfde gedrag in een ander land of cultuur geen enkel probleem vormt.
Zij zat gevangen in een verhaal dat zij nooit zelf had gekozen. Het was haar opvoeding. Haar cultuur. De ongeschreven regels van haar omgeving. Regels die ze zo vroeg had meegekregen dat ze voelden alsof ze van haarzelf waren.
Maar waren ze dat ook?
Dit geldt niet alleen voor grote culturele vraagstukken. Het geldt ook voor de beperkende overtuigingen die jij dagelijks over jezelf met je meedraagt, vaak zonder het door te hebben.
Ik ben niet goed genoeg.
Ik mag niet zo veel ruimte innemen.
Falen kan niet.
Ik moet altijd sterk zijn.
Wie heeft jou dat verteld? En heb je dat ooit zelf gekozen?
Veel van onze diepste negatieve overtuigingen zijn geen eigen gedachten. Het zijn aangeleerde verhalen. Van thuis. Van school. Van de maatschappij. Van een partner, een ouder, een leraar. En omdat je ze zo vroeg hebt meegekregen, voelen ze als de waarheid. Je bent jezelf er zo mee gaan identificeren dat je niet meer weet wie je bent zonder dat verhaal.
Precies dit is een van de redenen waarom mensen aan de buitenkant succesvol kunnen zijn, maar vanbinnen onrustig of ongelukkig blijven. Niet omdat er iets mis is met hen, maar omdat ze leven vanuit een verhaal dat nooit van henzelf was. In mijn boek Van Binnenuit Gelukkig noem ik dit 'jezelf kwijtraken aan de buitenwereld'. Het startpunt om daaruit te komen is altijd hetzelfde: jezelf leren kennen, inclusief de overtuigingen die je onbewust met je meedraagt.
Maar wat aangeleerd is, kun je ook onderzoeken. En als je merkt dat een verhaal je niet verder helpt, herschrijf het dan. Het is nooit te laat om een nieuw hoofdstuk te beginnen.
De volgende keer dat je schaamte voelt, stress hebt of twijfelt aan een bepaalde keuze, sta even stil. En vraag jezelf af:
Is dit verhaal écht waar?
Of heb ik dit ergens in mijn leven opgepikt zonder het ooit zelf te kiezen?
Want dat is het moment waarop je 'wakker' wordt en ontdekt dat je leeft vanuit een verhaal dat nooit van jou was. Wil je hier dieper in duiken? En ervoor zorgen dat je een authentiek leven leidt, zonder culturele gevangenissen en niet-helpende overtuigingen? In Van Binnenuit Gelukkig komt dit thema uitgebreid aan bod. Het is een praktisch handboek om jezelf beter te leren kennen, oude overtuigingen overboord te gooien en keuzes te maken die écht bij jou passen.